Rheidrwydd Cenedlaethol Parhaol – Maniffesto Dysgu Gydol Oes
Mae’n teimlo bod ein gwlad mewn argyfwng digynsail. Nid yw’r economi wedi gwella o argyfwng ariannol rhyngwladol 2007-2009 a’r dirwasgiad byd-eang – y cyntaf ers y 1930au. Ym Mhrydain, gwaethygwyd y dinistr gan ddegawd o lymder, yr amcangyfrifir ei fod wedi achosi miloedd o farwolaethau. Gwaethygodd hyn anghydraddoldebau mewn cyfoeth, incwm, daearyddiaeth a phŵer. Gallai technolegau newydd, nad ydynt yn cael eu rheoleiddio, wneud pethau’n waeth. Rhagwelir y bydd pandemigau’n dod yn fwy cyffredin. Mae’r argyfwng hinsawdd yn bygwth bywyd dynol ar y blaned. Rydym yn wynebu argyfwng iechyd meddwl a lles. Mae democratiaeth dan fygythiad.
Os oes cynsail, byddai’n adlewyrchiad o’r Rhyfel Byd Cyntaf, pan sefydlwyd Gweinidogaeth Ailadeiladu i ystyried sut y gallai cymdeithas a’r economi adfer ar ôl dinistr enfawr. Ei etifeddiaeth fwyaf effeithiol oedd Adroddiad Terfynol ei Bwyllgor Addysg Oedolion, a oedd yn dadlau bod dysgu gydol oes i bawb yn ganolog i ailadeiladu ac yn “rheidrwydd cenedlaethol parhaol”.
Unwaith eto, mae angen buddsoddiad enfawr mewn addysg ar Brydain – gan gynnwys addysg oedolion gydol oes a bywyd. Oherwydd dyna beth yw dysgu gydol oes – buddsoddiad i’r dyfodol: mewn pobl, cymunedau, yr economi, a chymdeithas. Mae angen hyn ar fyd gwaith sy’n newid, lles unigolion, gwytnwch cymdeithasol, cydlyniant cymunedol, a democratiaeth adnewyddedig.
Beth sydd ei angen gan lywodraeth ar lefel genedlaethol, ranbarthol, dinas a lleol; gan fusnesau; a gan brifysgolion a cholegau? Yn gyntaf oll, mae angen i Lywodraeth y Deyrnas Unedig ymrwymo i Strategaeth Addysg Oedolion a Dysgu Gydol Oes Genedlaethol, gan gydnabod pwysigrwydd gwneud penderfyniadau datganoledig. Dylai llywodraeth leol a rhanbarthol, prifysgolion a cholegau, undebau llafur a chyflogwyr lleol, a rhwydwaith bywiog o sefydliadau cymunedol, addysgol a gwirfoddol, fynd ati i weithio mewn partneriaeth i gyflwyno’r ddarpariaeth leol. Er mwyn i’r Partneriaethau Dysgu Oedolion hyn allu adfywio cymunedau ac economïau lleol – gan chwarae wrth lunio polisi, nid dim ond cyflawni – dylai fod yn ofynnol i awdurdodau lleol a phrifysgolion ddarparu cyfleoedd dysgu gydol oes, gyda chyllid yn cael ei gyflwyno i alluogi hyn.
Mae arnom angen Hawl Dysgu Gydol Oes a ariennir yn briodol, gyda Chyfrifon Dysgu Unigol yn darparu cyllid ar gyfer addysg – nid dim ond yr hawl i fynd i ddyled. Gallai Cyfrifon Dysgu Cymunedol gefnogi mentrau dysgu anffurfiol dan arweiniad grwpiau lleol yn y gymuned . Dylid ariannu llwyfan digidol dibynadwy i gefnogi addysg o’r fath. Dylid annog Dysgu yn y gwaith – yn y gweithle, neu gydag amser i ffwrdd â thâl ar gyfer cyrsiau oddi ar y safle, a chyda darpariaeth ar gyfer unigolion sy’n gweithio yn yr ‘economi gig’. Dylid adfer Cronfa Ddysgu Undebau Cymru. Byddai hyn oll yn hyrwyddo cynhwysiant cymdeithasol, ar draws cymunedau ethnig amrywiol, ac i bawb sydd â nodweddion gwarchodedig o fewn y Ddeddf Cydraddoldeb. Dylid cynnal adolygiad rheolaidd – bob tair blynedd yn ddelfrydol – o gyflwr dysgu gydol oes y genedl. Mae buddsoddi mewn addysg yn helpu’r economi, yn ogystal ag unigolion a chymunedau – yng Nghyngor Bwrdeistref Rochdale, er enghraifft, am bob £1.00 a wariwyd ar addysg oedolion a dysgu gydol oes, arbedwyd £4.50 ar gostau gwasanaethau eraill. Ni all ein gwlad fforddio’r gwastraff enfawr parhaus sy’n cael ei greu gan ddiffyg addysg oedolion a dysgu gydol oes.
[1] Menter yw hon gan yr Ymgyrch ‘Addysg Oedolion 100’, Cymdeithas Dysgu Gydol Oes y Prifysgolion, a’r Rhwydwaith Cyfleoedd Addysgol Cenedlaethol. Ceisir cefnogaeth i’r Maniffesto gan bob sefydliad ac unigolyn sy’n dymuno gweld ein gwlad yn gwella ac yn ffynnu. [Fersiwn 13 Mai 2024.]